عضویت تلگرام عضویت اینستاگرام

دام اثر اولیه در تصمیم گیری و تکنیک های کاربردی

همه ما در مورد عشق در یک نگاه شنیده ایم و فکر می کنیم که عشق در یک نگاه فقط در مورد روابط عاطفی شخصی است اما ما هر روز در یک نگاه عاشق می شویم! ضرب‌المثل معروفی می‌گوید: «در مورد کتاب از روی جلدش قضاوت نکن.» اما خیلی از ما، افراد/رویدادها/پدیده ها/پروژه های سرمایه گذاری را ظرف مدت چند ثانیه ارزیابی اولیه می‌کنیم و ایده کلی خود را درباره آن پدیده در مدت زمانی کوتاه شکل می‌دهیم.
به تجربیات خود برگردید: ممکن است در ملاقات با یک فرد جدید حتی یک کلمه هم با او صحبت نکنیم ولی پس از چند ثانیه هم ما راجع به طرف مقابل و هم وی در مورد ما قضاوت‌هایی خواهد کرد که گاهی با یک ساعت صحبت کردن هم نمی‌توان آنها را تغییر داد!
تجربیات و تحقیقات نشان می دهد مغز ما در زمانی کمتر از ۱۰‌ثانیه بعد از ملاقات شخص جدید تفکرات خود را در مورد فرد ملاقات‌کننده شکل می‌دهد، بدون اینکه حتی طرف مقابل سلام کرده باشد. اولین برداشت ها، اولین تأثیرات، احساسات و برخوردها تا آخر در ذهن طرف مقابل ماندگار می‌شود و ادراکات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

چرا؟ به این دلیل که انسان تمایل دارد که سریعاً بر مبنای اطلاعات اولیه‌ای که در مورد یک شخص یا یک پدیده دریافت می‌کند در مورد آن شخص یا پدیده به قضاوت برسد. ذهن از خالی بودن و تعلیق می هراسد. ذهن ترجیح می‌دهد که پدیده ها را بر مبنای اطلاعات کلی طبقه‌بندی کند نه بر مبنای بازیابی جزئیات کامل. وقتی یک مصاحبه‌ کننده در اولین برخوردها می‌بیند که کاندیدا تماس چشمی ندارد و صدایش آرام است و کت و شلوارش نامرتب است و بدون تسلط صحبت می‌کند فوراً به این نتیجه می‌رسد که وی فردی بدون اعتماد به نفس، نامنظم و با سطح دانش فنی پایین است و هر بار که بخواهد در مورد آن شخص نظر بدهد به جای جزئیات یک مصاحبه ۳۰ دقیقه‌ای، سریع در حافظه‌اش بازیابی می‌کند که داوطلب چه ويژگی های کلی داشت.

☑️⭕️تحلیل و تجویز راهبردی:
ممکن است سوال کنید که این چه ایرادی دارد؟ جواب این است که ارزیابی اولیه ما چون بر اساس اطلاعات کامل و جامع نیست و بسیار سریع رخ می دهد و بعدا همین ارزیابی اولیه می شود چارچوبی برای تکمیل ارزیابی های بعدی، ممکن است یک پدیده را کاملا برعکس ارزیابی کنیم.
چه می توان کرد؟
ما نمی توانیم در مورد همه پدیده ها و در همه زمان ها و مکان ها با «دام اثر اولیه» برخورد کنیم اما زمانی که می خواهیم تصمیمات سرنوشت ساز بگیریم از انتخاب همسر تا انتخاب رییس جمهور، در انتخاب شغل، محل کار و زندگی، رشته تحصیلی و … می توانیم از دو تکنیک استفاده کنیم:

۱- ارزیابی چند مقطعی: یعنی قضاوت نهایی را در یک جلسه انجام ندهید. با شخص یا پدیده مذکور در زمان ها و مکان های مختلف تعامل کنید تا ذهن شما از دام اثر اولیه بیرون بیاید. به ذهن خود فرصت دهید. به همین خاطر است که برای استخدام های مهم، چند جلسه مصاحبه می گذارند یا لازم است که فردی که برای ازدواج کاندیدا کرده اید را در چند زمان و مکان مختلف ببینید. یک پروژه سرمایه گذاری مهم را در چند نوبت و از زوایای مختلف ارزیابی کنید.

۲- یادآوری: در مورد این تکنیک خودآگاهی و یادآوری بسیار جواب می دهد. اگر ما به این دام آشنا باشیم می توانیم در تصمیمات مهم و قبل از برخورد با شخص یا پدیده مورد نظر به خودمان یادآوری کنیم که کمی با حوصله تر و دیرتر به قضاوت برسیم. من امروز قرار نیست در یک دقیقه اول تصمیمم را بگیرم.